سمرقندى در قرن سوم ، و حسن بن عبد اللَّه بن مرزبان سيرافى شيرازى كه از يك خانوادهء مجوسى بود و پدرش عبد اللَّه مسلمان شد ، و يوسف بن حسن بن عبد اللَّه بن مرزبان سيرافى و ابوبكر خوارزمى طبرستانى الاصل و ابن خالويهء همدانى در قرن چهارم ، و ابو مسلم اصفهانى در قرن پنجم ، و نجم الائمهء استرآبادى معروف به رضى در قرن هفتم . و همچنين گروهى از علماى فصاحت و بلاغت اسلامى ، ايرانىاند از قبيل عبد القاهر جرجانى سابق الذكر و محمد بن عمران مرزبانى خراسانى شيعى متوفاى 371 كه گفته مىشود واضع اولى علم بيان او بوده نه عبد القاهر جرجانى ، و زمخشرى سابق الذكر و صاحب بن عباد طالقانى متوفّى در 385 و سكاكى خوارزمى متوفّى در قرن هفتم و قطب الدين شيرازى شارح مفتاح سكاكى متوفّى در 710 و تفتازانى نسئى يا سرخسى متوفّى در 791 و مير سيدشريف جرجانى متوفّى در 816 . در ميان لغويين نيز عدهء زيادى ايرانىاند از قبيل جوهرى نيشابورى صاحب صحاح اللغة متوفّى در حدود نيمهء دوم قرن چهارم و راغب اصفهانى متوفّى در 565 و مجدالدين فيروزآبادى صاحب قاموس اللغة متوفّى در 816 و ميدانى نيشابورى صاحب السامى فى الاسامى و مجمع الامثال متوفّى در 518 و غير اينها . همچنانكه گروهى از مورخين اسلامى نيز ايرانىاند از قبيل ابوحنيفهء دينورى سابق الذكر و ابن قتيبهء دينورى سابق الذكر و طبرى سابق الذكر و بلاذرى متوفّى در 279 ، ابوالفرج اصفهانى اموى الاصل متوفّى در 356 و حمزهء اصفهانى متوفّى در 350 . مورخين اسلامى خيلى زيادند . شايد در كمتر رشته‌اى مانند رشتهء تاريخ تأليف شده باشد . جرجى زيدان مىگويد : « مسلمانان بيش از هر ملت ديگر ( به استثناى ملل عصر جديد ) در تاريخ پيشرفت كرده و كتاب نوشتند ، به قسمى كه در كشف الظنون نام 1300 كتاب تاريخى ذكر شده است ، و اين عدد بجز كتابهايى است كه در شرح آن تواريخ نوشته شده و يا كتابهايى كه در تلخيص آن تواريخ تأليف شده و يا كتبى كه در تاريخ تدوين شده بود و از دست رفته كه نام هيچيك از آنها در